Skip to main content

Kreda (okres) Spis treści Stratygrafia | Ogólne | Flora | Fauna | Wymieranie kredowe | Zobacz też | Przypisy | Bibliografia | Linki zewnętrzne | Menu nawigacyjneInternational Stratigraphic ChartICS-Chart/Time ScaleLate Cretaceous (90 Ma)late Early Cretaceous (105 Ma)Early Cretaceous (120 Ma)The paleogeographic atlas of northern EurasiaCzęść 2.1LegendaeInternational Stratigraphic Chart4135819-30056285130512

Kreda


okresmezozoicznejepokiwczesną kredępóźną kredęchronostratygraficznymkredy piszącejskałyd'Halloyaskamieniałościami przewodnimiamonitymałżeinoceramybelemnityotwornicetransgresjamorza epikontynentalneAtlantykIndyjskiruchy górotwórczealpejskiejpłaszczowinyTatrkokolitówwapienikredy piszącejrośliny okrytonasienneiglastearaukariezastrzalinynagonasiennychmiłorzębowesagowcebenetytypaprocie nasienneRośliny zarodnikowepaprociepierwotniakówstratygraficznieotworniceplanktonicznejurykalpionellerudystyramienionogigąbkiślimakiamonityheteromorfynektonicznychbelemnityTeleosteirekinykostnochrzęstneprzejściowcepłazy tarczogłowejurąplezjozauryichtiozaurymozazaurówkrokodylegadów latającychpterodaktyliramforynchydinozaurydinozaury ptasiomiednicznedinozaury rogatedinozaury kaczodziobeteropodówzauropodyssakitorbaczełożyskowcemasowych wymierańdinozauryptaków












Kreda (okres)




Z Wikipedii, wolnej encyklopedii






Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania




Ten artykuł dotyczy ostatniego okresu ery mezozoicznej. Zobacz też: inne znaczenie tego słowa.








Kreda
145–66 mln lat temu


PreЄ





















Є

O

S

D

C

P

T

J

K

Pg

N

Q



Średnia objętość w atmosferze

Tlenu
ok. 30% obj.[a]

Dwutlenku węgla
ok. 1700 ppm[b]
Inne uśrednione dane
Temperatura
ok. 18 °C[c]

Tabela stratygraficzna



poprzedni okres
jura
następny okres
paleogen


  1. ↑ 150% obecnej. Zobacz też: Zawartość tlenu w atmosferze w fanerozoiku


  2. ↑ 6 × poziom przed rewolucją przemysłową. Zobacz też: Zawartość dwutlenku węgla w atmosferze w fanerozoiku


  3. ↑ 4 °C różnicy w stosunku do obecnej. Zobacz też: Średnie temperatury w fanerozoiku





Rędzina wytworzona na skałach kredowych Mastrychtu, Kozubowski Park Krajobrazowy


Kreda – ostatni okres ery mezozoicznej, trwający około 80 milionów lat (od ~145,0 do 66,0 mln lat temu). Kreda dzieli się na dwie epoki: wczesną kredę i późną kredę. W sensie chronostratygraficznym kreda to system, który dzieli się na dwa oddziały: kredę dolną i kredę górną.


Nazwa pochodzi od kredy piszącej – skały powszechnie występującej w utworach tego okresu. Wprowadzona została przez belgijskiego geologa d'Halloya w I połowie XIX w.




Spis treści





  • 1 Stratygrafia


  • 2 Ogólne


  • 3 Flora


  • 4 Fauna


  • 5 Wymieranie kredowe


  • 6 Zobacz też


  • 7 Przypisy


  • 8 Bibliografia


  • 9 Linki zewnętrzne




Stratygrafia |


Podstawowymi skamieniałościami przewodnimi są amonity, a w kredzie górnej także małże inoceramy, belemnity i otwornice. Okres/system kredowy dzieli się na epoki/piętra[1]:



























Górna/Późna kreda

mastrycht
(72,1 ± 0,2 – 66,0 mln lat temu)

kampan
(83,6 ± 0,2 – 72,1 ± 0,2 mln lat temu)

santon
(86,3 ± 0,5 – 83,6 ± 0,2 mln lat temu)

koniak
(89,8 ± 0,3 – 86,3 ± 0,5 mln lat temu)

turon
(93,9 – 89,8 ± 0,3 mln lat temu)

cenoman
(100,5 – 93,9 mln lat temu)
 

Dolna/Wczesna kreda

alb
(~113,0 – 100,5 mln lat temu)

apt
(~125,0 – ~113,0 mln lat temu)

barrem
(~129,4 – ~125,0 mln lat temu)

hoteryw
(~132,9 – ~129,4 mln lat temu)

walanżyn
(~139,8 – ~132,9 mln lat temu)

berrias
(~145,0 – ~139,8 mln lat temu)


Ogólne |


W kredzie panował bardzo ciepły i dość wilgotny klimat. Nawet na biegunie średnia roczna temperatura wynosiła około plus 4 °C i zimą raczej nie spadała poniżej zera. Pod koniec wczesnej kredy zaczęła się największa w dziejach Ziemi transgresja, dzięki czemu w późnej kredzie poziom oceanów był wyższy od dzisiejszego o ponad 200 metrów. Znaczna część lądów uległa zalaniu i utworzyły się tam liczne płytkie morza epikontynentalne. Istniały już wtedy dobrze rozwinięte oceany Atlantyk i Indyjski, choć były jeszcze znacznie węższe niż obecnie. Pod koniec kredy zaczęły się intensywne ruchy górotwórcze orogenezy alpejskiej, dzięki czemu doszło do sfałdowania i częściowego wypiętrzania osadów wcześniejszych mórz. Powstały wtedy m.in. płaszczowiny Tatr.



Flora |


Wśród morskiej flory najważniejsza jest grupa jednokomórkowych glonów – kokolitów, które (zwłaszcza w późnej kredzie) występowały masowo. Szczątki kokolitów są jednym z głównych składników wielu odmian wapieni, w tym kredy piszącej. Kokolity mają też spore znaczenie w datowaniu skał.


We wczesnej kredzie pojawiły się pierwsze rośliny okrytonasienne, które w późnej kredzie były już podstawowym składnikiem flory lądowej. Przez cały okres bardzo powszechne były rośliny iglaste, zwłaszcza araukarie i zastrzaliny. Z innych roślin nagonasiennych we wczesnej kredzie pospolite były liściaste: miłorzębowe, sagowce i benetyty, jednak w późnej kredzie te ostatnie wymierają, a pozostałe podupadają. We wczesnej kredzie giną ostatnie paprocie nasienne. Rośliny zarodnikowe reprezentują prawie wyłącznie formy zielne, zwłaszcza pospolite były paprocie. W kredzie zanikają ostatnie drzewiaste paprocie.



Fauna |


W kredzie dochodzi do bardzo bujnego rozwoju pierwotniaków, zwłaszcza istotne skałotwórczo i stratygraficznie są otwornice, w tym pierwsze gatunki planktoniczne. Na przełomie jury i kredy bardzo rozpowszechnione były inne jednokomórkowe pierwotniaki – kalpionelle budujące niektóre wapienie i używane w datowaniu skał. Wśród bezkręgowców żyjących na dnie szczególnie liczne były małże, w tym bardzo ważny stratygraficznie rodzaj Inoceramus. Niektóre małże o nietypowych kształtach rogu, tzw. rudysty tworzyły struktury rafopodobne. Pospolite były w kredzie także ramienionogi, gąbki i ślimaki. W toni wodnej mórz dominowały amonity. Dość liczne stały się wtedy amonity o nietypowych kształtach heteromorfy, czasami też formy gigantyczne (do 2,5 m). Drugą podstawową grupą nektonicznych bezkręgowców były belemnity.


W kredzie następuje szybki rozwój współcześnie dominującej grupy ryb Teleostei, ale jednocześnie co najmniej równie pospolite są rekiny. Natomiast ryby kostnochrzęstne i przejściowce bardzo podupadają.


We wczesnej kredzie w Australii rozwijają się wielkie, dochodzące do 5 m długości i 0,5 tony wagi płazy tarczogłowe. Jednak pod koniec tej epoki giną ostatni światowi przedstawiciele tej grupy. Kreda jest, wraz z jurą, nazywana wiekiem gadów. W morzach przez cały okres panują plezjozaury, we wczesnej kredzie dość częste są ichtiozaury, które jednak giną pod koniec epoki. W kredzie późnej dominuje w morzach nowo powstała grupa morskich jaszczurek – mozazaurów, z których największe gatunki przekraczały 20 metrów długości. Pospolite są także morskie krokodyle sięgające 17 metrów długości i wielkie żółwie. Istniały także mniejsze krokodyle i żółwie słodkowodne.


W powietrzu dochodzi do rozkwitu gadów latających, zwłaszcza pterodaktyli, z których największe osobniki szacuje się na 12 metrów rozpiętości skrzydeł. Natomiast ramforynchy były rzadsze.


Na lądzie dominują dinozaury. Szczególny rozkwit przechodzą dinozaury ptasiomiedniczne, w tym nowo powstałe dinozaury rogate (np. Triceratops) i dinozaury kaczodziobe, tworzące największe wśród dinozaurów stada (do 10 000 osobników) i kolonie lęgowe. W kredzie nastąpiła też maksymalizacja rozmiarów drapieżnych teropodów. Do takich drapieżnych olbrzymów należy m.in. północnoamerykański Tyrannosaurus i gobijski Tarbosaurus. Istniały też wielkie zauropody, ale były one rzadsze niż w jurze.


W kredzie powoli ewoluują ssaki, powstają wtedy pierwsze torbacze i łożyskowce, tym niemniej była to grupa marginalna.



Wymieranie kredowe |



 Osobny artykuł: Wymieranie kredowe.

Kreda skończyła się jednym z pięciu największych masowych wymierań zwierząt w historii.
Wymarły m.in. amonity, belemnity, mozazaury, plezjozaury, pterozaury, wszystkie dinozaury oprócz ptaków.



Zobacz też |




Zobacz hasło kreda w Wikisłowniku
  • Krater Chicxulub

  • senon

  • neokom


Przypisy |



  1. ↑ International Stratigraphic Chart (ang.). International Comission on Stratigraphy, styczeń 2015. [dostęp 2015-04-10].



Bibliografia |



  • Włodzimierz Mizerski, Stanisław Orłowski, 2005: Geologia historyczna dla geografów. PWN


Linki zewnętrzne |


  • ICS-Chart/Time Scale (ang.). Międzynarodowa Komisja Stratygrafii. [dostęp 2015-08-28].

  • Ronald Blakey: Late Cretaceous (90 Ma). W: Mollewide Plate Tectonic Maps [on-line]. Colorado Plateau Geosystems, Inc.. [dostęp 2015-08-28].

  • Ronald Blakey: late Early Cretaceous (105 Ma). W: Mollewide Plate Tectonic Maps [on-line]. Colorado Plateau Geosystems, Inc.. [dostęp 2015-08-28].

  • Ronald Blakey: Early Cretaceous (120 Ma). W: Mollewide Plate Tectonic Maps [on-line]. Colorado Plateau Geosystems, Inc.. [dostęp 2015-08-28].

  • Mapy paleogeograficzne dla kredy w Kazmin V. G. i Natapov L. M.: The paleogeographic atlas of northern Eurasia. Institute of Tectonics of the Lithospheric Plates, Russian Academy of Natural Sciences, 1998. [dostęp 2018-11-29]. Część 2.1 Legenda

















← mln lat temu

Kreda


Prekambr
←4,6 mld

Kambr
541

Ordowik
485

Sylur
443

Dewon
419

Karbon
359

Perm
299

Trias
252

Jura
201

Kreda
145

Paleog.
66

Ng
23

Q
2











Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kreda_(okres)&oldid=55150633”










Menu nawigacyjne




























(window.RLQ=window.RLQ||[]).push(function()mw.config.set("wgPageParseReport":"limitreport":"cputime":"0.628","walltime":"0.760","ppvisitednodes":"value":18965,"limit":1000000,"ppgeneratednodes":"value":0,"limit":1500000,"postexpandincludesize":"value":415594,"limit":2097152,"templateargumentsize":"value":93361,"limit":2097152,"expansiondepth":"value":30,"limit":40,"expensivefunctioncount":"value":1,"limit":500,"unstrip-depth":"value":0,"limit":20,"unstrip-size":"value":2141,"limit":5000000,"entityaccesscount":"value":1,"limit":400,"timingprofile":["100.00% 658.625 1 -total"," 90.73% 597.558 11 Szablon:Szablon_nawigacyjny"," 51.43% 338.724 2 Szablon:Szablon_nawigacyjny_ze_zwijanymi_grupami"," 37.27% 245.471 1 Szablon:Historia_geologiczna"," 27.39% 180.401 1 Szablon:Okres_geologiczny_infobox"," 15.73% 103.625 5 Szablon:Infobox_nagłówek_dodaj"," 15.25% 100.471 5 Szablon:Infobox_nagłówek"," 13.58% 89.437 1 Szablon:Fanerozoik"," 10.84% 71.410 6 Szablon:Cytuj_stronę"," 10.58% 69.693 1 Szablon:Kontrola_autorytatywna"],"scribunto":"limitreport-timeusage":"value":"0.251","limit":"10.000","limitreport-memusage":"value":4175544,"limit":52428800,"cachereport":"origin":"mw1261","timestamp":"20190409201007","ttl":2592000,"transientcontent":false););"@context":"https://schema.org","@type":"Article","name":"Kreda (okres)","url":"https://pl.wikipedia.org/wiki/Kreda_(okres)","sameAs":"http://www.wikidata.org/entity/Q44626","mainEntity":"http://www.wikidata.org/entity/Q44626","author":"@type":"Organization","name":"Contributors to Wikimedia projects","publisher":"@type":"Organization","name":"Wikimedia Foundation, Inc.","logo":"@type":"ImageObject","url":"https://www.wikimedia.org/static/images/wmf-hor-googpub.png","datePublished":"2002-02-07T23:11:45Z","image":"https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fd/Rendzina_soil_on_the_Maastrichtian_Chalk_in_Kozub%C3%B3w_Landscape_Park%2C_Poland.JPG","headline":"okres ery mezozoicznej"(window.RLQ=window.RLQ||[]).push(function()mw.config.set("wgBackendResponseTime":149,"wgHostname":"mw1269"););
-

Popular posts from this blog

The Calvary Singular or Plural The 2019 Stack Overflow Developer Survey Results Are InAre collective nouns always plural, or are certain ones singular?Is “audience” singular or plural?“Wasn't” vs. “weren't” in a vernacular sentence“My last couple of years” — singular or plural?Is 'rest' singular or plural?Is “all but one” singular or plural?Whether to use the singular or plural form of basis?Singular and Plural for numbersIs there a plural form of teeth?performance: plural vs singular?singular or plural nouns?Singular and Plural

Image
How to type a long/em dash `—` Did Scotland spend $250,000 for the slogan "Welcome to Scotland"? Worn-tile Scrabble Can we generate random numbers using irrational numbers like π and e? Geography at the pixel level For what reasons would an animal species NOT cross a *horizontal* land bridge? A female thief is not sold to make restitution -- so what happens instead? What is this sharp, curved notch on my knife for? Why does the nucleus not repel itself? What do I do when my TA workload is more than expected? How do I free up internal storage if I don't have any apps downloaded? How come people say “Would of”? Can there be female White Walkers? Cooking pasta in a water boiler If I score a critical hit on an 18 or higher, what are my chances of getting a critical hit if I roll 3d20? Is it ok to offer lower paid work as a trial period before negotiating for a full-time job? Can an undergraduate be advised by a professor who is very far...
Read more

How does one intimidate enemies without having the capacity for violence?Ideas for how aliens would approach this fight?How to convey the scale of my humanoid without science or units?How does the “space drive” conserve momentum?Planet Vanishes - How does this affect the orbiting starships?How does a community of a Universe Simulator have the same language as its creator?How would US Presidential elections be affected if voters could choose the state their vote for President was counted in?How Does One Ensures the Immortality of Their ConsciousnessHow do I retain national independence while also having a one world government?How can Ganymede have an Earth-like gravity without us having realized it?How would one make a lion mount for a fantasy world?

Image
Emailing HOD to enhance faculty application Forgetting the musical notes while performing in concert Why do I get two different answers for this counting problem? Watching something be written to a file live with tail What defenses are there against being summoned by the Gate spell? Why do bosons tend to occupy the same state? I'm flying to France today and my passport expires in less than 2 months Is the Joker left-handed? How to prevent "they're falling in love" trope Why is it a bad idea to hire a hitman to eliminate most corrupt politicians? I Accidentally Deleted a Stock Terminal Theme What reasons are there for a Capitalist to oppose a 100% inheritance tax? Twin primes whose sum is a cube Can I ask the recruiters in my resume to put the reason why I am rejected? Could gravitational lensing be used to protect a spaceship from a laser? Do I have a twin with permutated remainders? How do I write bicross product symbols in latex? If...
Read more

Output visual diagram of pictureASCII-art logic gate diagramBooks on a ShelfDetermine the Dimensions of a Rotated RectangleDraw a Houndstooth PatternDraw and label an ASCII hexagonal gridGolf me an ASCII AlphabetASCII Jigsaw PuzzleOutput a pretty boxASCII-Art Venn DiagramASCII Exact Cover with Rectangles

Image
Turning a hard to access nut? Magento 2: Make category field required in product form in backend Are hand made posters acceptable in Academia? How do researchers send unsolicited emails asking for feedback on their works? Why is indicated airspeed rather than ground speed used during the takeoff roll? Perfect 4th is dissonant? If I cast the Enlarge/Reduce spell on an arrow, what weapon could it count as? What is it called when someone votes for an option that's not their first choice? Is it okay for a cleric of life to use spells like Animate Dead and/or Contagion? Would mining huge amounts of resources on the Moon change its orbit? Creating points with attributes from coordinates in ArcPy Box half filled color Asserting that Atheism and Theism are both faith based positions Why is "la Gestapo" feminine? Recursively updating the MLE as new observations stream in Why didn't Voldemort know what Grindelwald looked like? Print last inputted...
Read more